Đầu tư dài hạn – chìa khóa nâng cao năng lực chống chịu thiên tai của Việt Nam

Ứng phó khẩn cấp là cần thiết nhưng chưa đủ

Theo bà Pauline Tamesis, Điều phối viên Thường trú Liên Hợp Quốc tại Việt Nam, những năm gần đây, hệ thống phòng, chống thiên tai của Việt Nam đã có nhiều bước tiến đáng ghi nhận. Công tác phối hợp giữa các cấp, các ngành ngày càng chặt chẽ, đồng thời huy động hiệu quả nguồn lực hỗ trợ quốc tế trong các hoạt động cứu trợ khẩn cấp.

Tuy nhiên, trước xu hướng gia tăng của các rủi ro thiên tai, Việt Nam cần chuyển hướng mạnh mẽ từ tư duy ứng phó sang tư duy phòng ngừa và giảm nhẹ rủi ro. Việc đầu tư dài hạn cho khả năng chống chịu không chỉ giúp giảm thiệt hại mà còn tạo nền tảng cho phát triển bền vững.

Các chuyên gia quốc tế khuyến nghị Việt Nam cần ưu tiên đầu tư vào hệ thống hạ tầng thích ứng với biến đổi khí hậu, phát triển các dịch vụ công có khả năng chống chịu cao và xây dựng hệ thống an sinh xã hội linh hoạt trước các cú sốc thiên tai. Đồng thời, việc đa dạng hóa sinh kế cho người dân, đặc biệt tại các khu vực dễ bị tổn thương, cũng được xem là giải pháp quan trọng nhằm giảm thiểu rủi ro.

Một yếu tố then chốt khác là nâng cao chất lượng hệ thống dữ liệu về thiên tai. Việc thu thập đầy đủ thông tin về tác động kinh tế - xã hội, từ việc làm, sinh kế đến an sinh xã hội, sẽ giúp quá trình phục hồi sau thiên tai diễn ra nhanh chóng và hiệu quả hơn.

Ngoài ra, việc nhân rộng các mô hình hiệu quả đã được thí điểm như nhà ở chống chịu thiên tai hay các mô hình thích ứng dựa vào cộng đồng cần được đẩy mạnh, đặc biệt tại các khu vực ven biển và vùng núi có nguy cơ cao. Ứng dụng công nghệ số và quản lý tài nguyên tổng hợp cũng được xem là giải pháp quan trọng để bảo vệ hệ thống nước, đất và lương thực trước tác động của biến đổi khí hậu.

Đáng chú ý, cảnh báo sớm chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi kèm với hành động sớm. Điều này đòi hỏi sự liên kết chặt chẽ giữa hệ thống dự báo, cơ chế ra quyết định và năng lực triển khai ở cả cấp trung ương và địa phương.

Trong bối cảnh tình trạng ngập lụt đô thị ngày càng gia tăng, việc nâng cao năng lực chuẩn bị tại cấp cơ sở, đặc biệt là cấp xã và phường, trở nên cấp thiết. Các địa phương cần chủ động xây dựng kế hoạch sơ tán, bố trí nơi trú ẩn an toàn và đảm bảo duy trì các dịch vụ thiết yếu trong tình huống khẩn cấp.

Bên cạnh đó, hệ thống y tế cần được đặt ở vị trí trung tâm trong công tác phòng, chống thiên tai. Một hệ thống y tế có khả năng chống chịu tốt sẽ góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng và hạn chế nguy cơ bùng phát dịch bệnh sau thiên tai.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng con người phải là trung tâm của mọi chính sách. Trong đó, phụ nữ, trẻ em và các nhóm yếu thế thường chịu tác động nặng nề hơn khi thiên tai xảy ra, do đó cần có các biện pháp bảo vệ phù hợp, song song với việc đảm bảo lương thực, nước sạch và nơi ở an toàn.

Đầu tư trước thiên tai – giải pháp mang lại hiệu quả bền vững

Đồng quan điểm, ông Iain Frew, Đại sứ Vương quốc Anh tại Việt Nam, đánh giá cao vai trò lãnh đạo của Chính phủ Việt Nam trong công tác giảm nhẹ rủi ro thiên tai, đặc biệt trong bối cảnh các thách thức khí hậu ngày càng gia tăng.

Theo ông, Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều rủi ro khí hậu chồng lấn, song cũng đang từng bước xây dựng các giải pháp thích ứng hiệu quả. Những đợt thiên tai lớn trong thời gian qua không chỉ gây thiệt hại đáng kể mà còn cho thấy năng lực điều hành của hệ thống quản lý nhà nước, cũng như hiệu quả của cơ chế phối hợp giữa trung ương và địa phương.

Đại sứ Vương quốc Anh nhấn mạnh rằng hàng triệu người dân bị ảnh hưởng bởi thiên tai không chỉ là nhóm dễ bị tổn thương mà còn là lực lượng lao động quan trọng của nền kinh tế. Vì vậy, xây dựng khả năng chống chịu dựa trên nhu cầu của cộng đồng là điều kiện tiên quyết để đảm bảo tăng trưởng kinh tế bền vững.

Theo các tổ chức quốc tế, đầu tư vào giảm nhẹ rủi ro thiên tai trước khi thiên tai xảy ra là giải pháp mang lại hiệu quả lâu dài nhất. Không chỉ giúp bảo vệ tính mạng con người, các khoản đầu tư này còn góp phần giảm thiệt hại kinh tế và tiết kiệm đáng kể chi phí phục hồi sau thiên tai.